�ֲ���ý

Mae drama newydd sy’n archwilio gwreiddiau Prifysgol Bangor wedi dod â phennod bwysig yn hanes y sefydliad yn fyw, diolch i roddion cyn-fyfyrwyr drwy Gronfa Bangor.

Cafodd Ar Geinioga’, drama un actor sy’n adrodd hanes sefydlu Coleg Prifysgol Gogledd Cymru drwy lygaid prifathro cyntaf y Brifysgol, Syr Harry Reichel, ei pherfformio yn Siambr y Cyngor yn ystod wythnos y Sulgwyn, cyn teithio i leoliadau ledled Gogledd Cymru.

Roedd y cynhyrchiad yn gydweithrediad rhwng Ysgol y Gymraeg, Ysgol Addysg Prifysgol Bangor a Theatr Bara Caws. Deilliodd y prosiect o syniad gwreiddiol gan Rhian Tomos, Darlithydd yn yr Ysgol Addysg, a sylweddolodd fod stori ehangach i gyfraniad Reichel at sefydlu’r Coleg ar y Bryn.

Wedi ei benodi’n Brifathro ym 1884, pan oedd yn ddim ond 27 oed, chwaraeodd Harry Reichel ran ganolog yn sicrhau dyfodol y sefydliad newydd. Ysgrifennwyd y ddrama gan Dr Manon Williams, Darlithydd Drama a Sgriptio yn yr Ysgol Gymraeg. Mae’r ddrama yn archwilio hanes personol Reichel yn ogystal â’r heriau a wynebwyd wrth sefydlu Coleg Prifysgol Gogledd Cymru a hynny ar geiniogau prin chwarelwyr a ffermwyr yr ardal.

Wrth fyfyrio ar y prosiect, dywedodd Dr Williams:

Mae’r stori hon yn rhan bwysig, nid yn unig o hanes yr ardal, ond hefyd o’n hanes fel cenedl. Rwy’n hynod ddiolchgar i staff Archifdy Prifysgol Bangor am eu holl gymorth yn ystod y broses o ymchwilio, ac i Gronfa Bangor am ei chyfraniad hael a sicrhaodd bod y prosiect hwn yn gweld golau dydd.

Cyfarwyddwyd y cynhyrchiad gan Betsan Llwyd ar ran Theatr Bara Caws, a pherfformiwyd y ddrama gan Llion Williams, Cymrawd er Anrhydedd y Brifysgol. Rhoddodd y prosiect gyfleoedd gwerthfawr hefyd i fyfyrwyr Bangor gael profiad ymarferol o’r diwydiant theatr. Bu’r myfyrwyr yn cysgodi’r ymarferion, yn ymgymryd â gwaith blaen tŷ yn ogystal â ffilmio a golygu elfennau o’r cynhyrchiad. Roedd ymateb y gynulleidfa yn hynod galonogol.

Disgrifiodd Judith Humphreys, aelod o’r gynulleidfa, y ddrama fel a ganlyn:

Drama afaelgar a diddorol: yn hanesyddol, yn addysgiadol ac yn adloniadol oll ar yr un pryd. Dylai fod ar gwricwlwm hanes ein hysgolion, gan fod llawer ynddi am hanes Cymru yn gyffredinol.

Hoffai Ysgol y Gymraeg a’r Ysgol Addysg ddiolch i’r holl gyn-fyfyrwyr sydd wedi cyfrannu rhoddion. O ganlyniad i’w cefnogaeth a’u haelioni, llwyddwyd i gyflwyno hanes y Brifysgol i gynulleidfaoedd newydd, gan hefyd gynnig cyfleoedd gwerthfawr i fyfyrwyr Bangor ar yr un pryd.

Mae Cronfa Bangor yn cynnwys rhoddion gan gyn-fyfyrwyr ac yn cael ei gweinyddu gan y Swyddfa Datblygu a Chysylltiadau Cyn-fyfyrwyr. Mae’r gronfa’n darparu cymorth ychwanegol i gyfoethogi profiad myfyrwyr.

I’r rhai na lwyddodd i weld y cynhyrchiad, mae rhannau o’r ddrama wedi’u ffilmio ac ar gael i’w gwylio yma.